Ethische kwesties binnen O&O&I-projecten
De 4 ethische pijlers die als leidraad dienen voor O&O&I-projecten:
- Naleving van de grondbeginselen van de beroepsethiek en wetenschappelijke integriteit
- Naleving van het internationale, Europese en Belgische wettelijk kader
- Proactief nadenken over ethische kwesties
- Ethische monitoring door middel van een informatieplicht en het volgen van ontwikkelingen
Deze vier pijlers vormen zo een samenhangend kader: de eerste twee (deontologie en juridisch kader) leggen de basisregels vast, de derde (proactief nadenken) zorgt voor een proactieve aanpak en de vierde (informatie en opvolging) zorgt ervoor dat de ethische aanpak in de loop van de tijd blijft werken en kan worden aangepast.
PIJLER 1: Deontologie en wetenschappelijke integriteit
Elk O&O&I-project moet voldoen aan de regels inzake beroepsethiek en wetenschappelijke integriteit: nauwkeurigheid, voorzichtigheid, betrouwbaarheid, controleerbaarheid, onafhankelijkheid en onpartijdigheid.
Deontologie en wetenschappelijke integriteit garanderen de kwaliteit van het onderzoek en de betrouwbaarheid van de resultaten.
Ze versterken het vertrouwen van het grote publiek in de wetenschap.
Ze handhaven de legitimiteit van de onderzoeksinstellingen.
Ze bieden een solide basis voor politieke en overheidsbeslissingen.
Raadpleeg ter ondersteuning de ethische code voor wetenschappelijk onderzoek in België.
PIJLER 2: Naleving van het wettelijk kader
Het is de verantwoordelijkheid van de projectdragers om hun activiteiten uit te voeren met strikte naleving van de nationale, Europese en internationale wettelijke kaders die van toepassing zijn op onderzoek, ontwikkeling en innovatie.
Naleving van de wetgeving is een onmisbare voorwaarde om in aanmerking te komen voor financiering. We raden u aan hier al in de ontwerpfase van uw project rekening mee te houden, want deze wettelijke vereisten kunnen tijdrovend zijn en specifieke expertise van u vragen
Raadpleeg de officiële gids van de Europese Commissie om je te helpen bij de ethische zelfevaluatie.
PIJLER 3: Ethische kwesties
Het is noodzakelijk om proactief na te denken over de ethische kwesties die inherent zijn aan elk O&O&I-project.
Welke belangrijke ethische kwesties zijn vastgesteld, zowel met betrekking tot het onderzoek en/of de ontwikkeling als tot het beoogde gebruik van het nieuwe product of de nieuwe dienst?
Welke negatieve impact kunnen deze ethische kwesties hebben op het onderzoek en/of de ontwikkeling, en op het beoogde gebruik van het nieuwe product of de nieuwe dienst?
Welke strategieën worden toegepast om deze negatieve effecten te beperken en de belangrijkste ethische risico's te beheersen?
Om je vanaf de ontwerpfase van je project bij dit reflectieve proces te begeleiden, heeft Innoviris een memo-gids gepubliceerd: "Ethische kwesties in O&I-projecten".
PIJLER 4: Ethische monitoring
De projectleiders volgen actief en voortdurend de ontwikkelingen op binnen ethische, regelgevende en maatschappelijke kader dat van toepassing is op hun werkzaamheden. Ter ondersteuning van deze aanpak stelt Innoviris documentatie ter beschikking over een aantal belangrijke thema's. Deze documentatie wordt geleidelijk aangevuld naarmate projecten vorderen en nieuwe behoeften worden geïdentificeerd.
Overzicht van de beschikbare documentatie (deze lijst wordt regelmatig aangevuld en is niet exhaustief)
Alternatieven voor dierproeven
In overeenstemming met het 3R-principe (Replace, Reduce, Refine) ondersteunt Innoviris het gebruik van alternatieve methoden voor dierproeven. Wil je nagaan welke alternatieven beschikbaar zijn? Raadpleeg dan de databank van het Belgische RE-Place-project. Dit vrij toegankelijke platform bundelt expertise over alternatieve methoden voor dierproeven en ondersteunt onderzoekers bij het vinden van geschikte alternatieven.
Responsible Research and Innovation – RRI
Het RRI Tools-programma, ondersteund door de stichting “la Caixa” en de Europese Commissie, biedt praktische hulpmiddelen om Verantwoord Onderzoek en Innovatie (RRI) te integreren in wetenschappelijke projecten. Het helpt onderzoekers en instellingen om rekening te houden met de ethische, maatschappelijke en participatieve dimensies van onderzoek, met als doel een meer open wetenschap die beter aansluit bij de behoeften van de samenleving.